bamumera - gramateka22

Comentarios

Transcripción

bamumera - gramateka22
BAMUMERA
BAMUM, BAMUN, BAMOUN
Language family: Niger-Congo, Atlantic-Congo, Volta-Congo,
Benue-Congo, Bantoid, Southern, Wide Grassfields, Narrow
Grassfields, Mbam-Nkam, Nun.
Language codes:
ISO 639-1 ISO 639-2 ISO 639-3 bax
Glottolog: bamu1253.
Beste izen batzuk (autoglotonimoa: shüpamom):
bamoum alt bamun [BAX].
bamoun alt bamun [BAX].
bamum alt bamun [BAX].
bamum alt bamun [BAX].
bamun [BAX] hizk. Kamerun.
shumpamem alt bamun [BAX].
KAMERUN
bamun (bamoun, bamoum, bamum, shumpamem) [BAX] 215.000
hiztun (1982, SIL). Foumban inguruan Noun Dibisioaren gehiena,
gehi Mifi Dibisioaren ipar muturra eta Bamboutos Dibisioaren
hego-ekialdearen muturra, West probintzia. Niger-Congo,
Atlantic-Congo, Volta-Congo, Benue-Congo, Bantoid, Southern,
Wide Grassfields, Narrow Grassfields, Mbam-Nkam, Nun. Badu
erlazioa bafanji, bamali, bambalang, bangolan hizkuntzekin.
Merkatu hizkuntza. Bere idazkera propioa du, ohiko ortografiaz
erabiltzen ez dena.
Hizkuntza / lengua: bamumera / bamum / bamun / bamoun.
Hiztunak / hablantes (2000): 250.000 (Wikipedia).
Herrialdea / país: Kamerun.
HISTORIA. Kamerungo talde
etnikoa, g.g.b. 250.000
biztanlekoa. Bamumn erreinua
HISTORIA. Grupo étnico de
Camerún con 250.000 habitantes
aproximadamente. El reino bamum
(1394-1894) koloniaurrekoestatu
afrikar bat izan zen, Kamerun
mendebaldean ubikatua. Kamerun
ipar-ekialdeko bantuen arteko
mbum talde etnikoak sortu zuten.
Haren hiriburua Fumban hiri
harresiduna izan zen.
1918an, posesio kolonial
alemanak , Kamerun barne,
Erresuma Batuak eta Frantziak
banatu zituzten eta Bamum
ertreinia frantsesen menpean
geratu zen. 1923an, Njoya erregea
kargugabetu eta bere idazkera
debekatu egin zuten frantsesek.
(1394-1884) fue un estado africano
precolonial ubicado en el actual
oeste de Camerún. Fue fundado por
los mbum, grupo étnico de los
bantú que habitan en el noreste de
Camerún. Su capital fue la antigua
ciudad amurallada de Fumban.
En 1918, las posesiones
coloniales alemanas, incluyendo
Camerún, fueron divididas entre
Gran Bretaña y Francia y el reino
de Bamoun cayó en manos
francesas. En 1923, Njoya fue
depuesto y su escritura prohibida
por los franceses.
HIZKUNTZA. Ezaugarri
nagusiak.
Fonetika. Sei tonu ditu: garaia
(´), baxua (`), beheranzkoa (),
ertaina (-), goranzkoa (^) eta glotis
kolpea (‘).
Morfosintaxia. Hona hemen
bamumeraz lehen 10 zenbakiak: í
mo’/ndì (1), í pâ/mbâ (2), í tɛt/tɛt
(3), í kpâ/Kpâ (4), í tɛn/tɛn (5), ì
ntú/ntú (6), ì sàmbà/sàmbà (7), ì
fâmә/famә (8), ì vü’/vü’ (9), ghóm
(10).
Idazkera. Latindar alfabetoa.
LENGUA. Principales
características.
Fonética. Posee seis tonos: alto
(´), bajo (`), descendente, medio (), ascendente (^), golpe de glotis
(’).
Morfosintaxis. Los 10 primeros
números en bamún son: í mo’/ndì
(1), í pâ/mbâ (2), í tɛt/tɛt (3), í
kpâ/Kpâ (4), í tɛn/tɛn (5), ì ntú/ntú
(6), ì sàmbà/sàmbà (7), ì fâmә/famә
(8), ì vü’/vü’ (9), ghóm (10).
Escritura. Alfabeto latino.
GRAMATIKAK, METODOAK, ESKULIBURUAK
PARLONS BAMOUN, Emmanuel Matateyou, L’Harmattan,
gramatika eta hiztegia, 21,5x13, 334 or., Paris, 2002.
Parlons bamoun liburuaren sinopsia:
Dans ce livre qui lève un pan de voile sur le peuple Bamoun
(Cameroun), l’auteur dans un style clair et simple entraîne le lecteur à
la découverte de l’univers fascinant de ce qui fut autrefois le royaume
Bamoun. Comme des petits contes servis dans un monde magique et
féerique, les chapitres sont dévorés sans se fair engloutir, renforçant
l’appetir de la découverte de l’inestimable patrimoin culturel du
peuple Bamoun. Récits des origines, architecture, spiritualité, peinture
de la société, évolution dans la modernité, emprunts linguistiques, ce
livre est un véritable cocktail d’informations, un florilège diapré qui
séduit tout à la fois par l’originalité des sujets développés et la
singulière liberté d’esprit avec laquelle les traditions Bamoun ont été
présentées. Parlons Bamoun est une autre façon de renouer avec
l’Afrique des origines et d’entrer dans la mémoire du monde.
BAMUMERA ALFABETOA
BAMUM ALPHABET
Bokal bakunak / The simple vowels
Front Central Back
i y ɨ
e
ə
ɛ
a
ɯ u
ɔ
Kontsonanteak / The consonants
Labial Alveolar
p
b
mp
mb
f
v
ɱf
ɱv
m
t
d
nt
nd
s
z
?
?
n
PostLabialized LabialVelar
Glottal
alveolar
velar
velar
ʃ
ʒ
ɲʃ
ɲʒ
?
k
ɡ
ŋk
ŋɡ
x
ɣ
kʷ
ɡʷ
ŋkʷ
ŋɡʷ
?
?
kp
ɡb
?
?
ŋ
ŋʷ
ŋm
ʔ
r l
j
w
Bamunera silabategia / Bamum syllabary
Bamum silabategia
Bamumeko King Ibrahim Njoya
erregeak asmatu zuen 1896an.
Erregeak halaber bildu zituen
bere herriaren historia kontatzen
zuten eskuizkribu ugari eta
idazkera hau erabili zuen gainera
farmakopea bat osatzeko,
egutegia egiteko, erregistroak
mantentzeko eta legeak idazteko.
Kamerunen parte bat
frantsesen kontrolpean erori
zenean 1919an, liburutegiak eta
prentsa idatziak suntsitu egin
zituzten, bamuneraz idatzitako
liburu asko txikitu eta eskoletan
idazten irakastea debekatua egon
zen. Kamerunek independentzia
lortu zuenean 1960an, Njoyaren
seme eta ondorengoak, Seidou
Njimoluh-ek bamumerazko
hainbat eskuizkribu eta material
bildu eta aitak jasotako museoan
jarri zituen.
The Bamum syllabary was
invented in 1896 by King Ibrahim
Njoya of the Bamum. The king
also collected numerous
manuscripts containing the
history of his people, and used his
script to compile a
pharmacopoeia, to design a
calendar, and to keep records and
for law.
After part of Cameroon came
under French control in 1919, the
libraries and the printing press
were destroyed, many of the
books in the Bamum script were
destroyed, and the teaching of the
script in schools was banned.
After Cameroon became
independent in 1960, Nyoja's son
and heir, Seidou Njimoluh,
collected such Bamum
manuscripts and other materials
that survived and put them in his
father's museum.
Bamumeraren silabategia / Bamum syllabary (A-ka-u-ku)

Documentos relacionados